Wat zijn primitieve reflexen?
Primitieve reflexen zijn automatische motorische reacties die al rond de geboorte aanwezig zijn. Ze ontstaan zonder dat een baby daar bewust voor kiest en hebben een normale functie in de vroege ontwikkeling. De zoek- en zuigreflex helpen bijvoorbeeld bij het vinden van voeding. De grijpreflex zorgt ervoor dat een handje zich sluit bij aanraking van de handpalm. De Moro-reflex is een snelle reactie op een plotselinge verandering van houding of prikkel.
Andere bekende voorbeelden zijn de asymmetrische tonische nekreflex (ATNR) en de symmetrische tonische nekreflex (STNR). De ATNR is al rond de geboorte te observeren; de STNR wordt doorgaans later in de babytijd zichtbaar. Bij deze reacties beïnvloedt de stand of beweging van het hoofd de houding van armen en benen. Zulke patronen horen bij de vroege neurologische en motorische ontwikkeling. Naarmate een kind groeit en steeds meer vrijwillige controle over bewegingen krijgt, neemt de invloed van veel van deze reflexpatronen doorgaans af. Reflexen worden dus niet letterlijk ‘uitgezet’; nieuwe en doelgerichte bewegingsmogelijkheden krijgen geleidelijk meer ruimte.
Reflexachtige reacties bij oudere kinderen
Ook bij sommige oudere kinderen kunnen tijdens specifieke onderzoekstaken nog reflexachtige reacties worden waargenomen. De aanwezigheid van zo’n reactie is op zichzelf geen diagnose en betekent niet automatisch dat een kind een ontwikkelingsprobleem heeft. Leeftijd, de gebruikte onderzoeksmethode, de sterkte en herhaalbaarheid van de reactie en het totale motorische functioneren zijn allemaal belangrijk bij de interpretatie.
Daarom kijken we binnen Osteopathie Septem nooit naar één losse reflextest als verklaring voor een klacht of probleem. Een reactie krijgt pas betekenis binnen een bredere observatie: hoe beweegt het kind, welke vaardigheden gaan gemakkelijk, waar kost bewegen extra aandacht en wat merken het kind en de ouders daarvan in het dagelijks leven?
Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?
Onderzoek bij kinderen heeft verbanden gevonden tussen persisterende primitieve reflexreacties en bepaalde maten van motorisch functioneren, zoals balans, coördinatie en handvaardigheid. In sommige onderzoeken worden ook relaties beschreven met cognitieve of schoolse vaardigheden. Zo’n samenhang is interessant, maar bewijst niet dat een reflexreactie de oorzaak is van een motorisch, leer- of gedragsprobleem. Motorische ontwikkeling, leren en gedrag zijn complexe processen waarop veel factoren invloed hebben.
Er is ook onderzoek gedaan naar bewegingsprogramma’s die zich richten op deze reflexpatronen. Daarin worden enkele positieve resultaten gemeld. De beschikbare studies verschillen echter sterk in deelnemers, testmethoden, oefeningen, duur en kwaliteit. Daardoor kunnen nog geen harde conclusies worden getrokken over de effectiviteit van specifieke reflexintegratieprogramma’s. Een behandeling verdient daarom concrete doelen die ouders en kind kunnen herkennen en evalueren, zoals stabieler balanceren of een motorische taak gemakkelijker uitvoeren.
Wat wordt bedoeld met reflexintegratie?
Reflexintegratie is een verzamelterm voor verschillende benaderingen waarin specifieke bewegingspatronen worden geoefend. Het doel is meestal om reflexachtige reacties minder dominant te laten zijn en meer vrijwillige bewegingscontrole te oefenen. De methoden die onder deze term vallen zijn niet allemaal hetzelfde. Ook de wetenschappelijke onderbouwing kan per methode beperkt of wisselend zijn.
Wij spreken daarom liever niet alleen over een reflex die wel of niet “geïntegreerd” zou zijn. Het is nuttiger om te bekijken welke concrete motorische vaardigheid aandacht vraagt en of oefenen iets verandert in het functioneren van het kind. Uitspraken over het resetten van het zenuwstelsel, het uitschakelen van een hersenstamreflex of het opnieuw programmeren van het brein passen niet bij wat op basis van het huidige onderzoek kan worden geconcludeerd.
Motorische ontwikkeling breder bekijken
Een kind beweegt altijd als geheel. Bij een motorische observatie kan daarom worden gekeken naar balans, coördinatie, samenwerking tussen links en rechts, oog handcoördinatie, fijne en grove motoriek, ritme, lichaamsbesef, motorische planning en het automatiseren van bewegingen. Een enkele reflextest beschrijft nooit dit volledige beeld.
Ouders kunnen bijvoorbeeld vragen hebben wanneer een kind moeite heeft met bepaalde motorische vaardigheden, opvallend onzeker beweegt, balans of coördinatie lastig vindt, motorische taken op school moeilijk uitvoert, bij sport of spel meer moeite ervaart dan leeftijdsgenoten of een vaardigheid lastig automatiseert. Dat zijn hulpvragen en observaties, geen diagnoses. Ze helpen wel om samen te bepalen wat zinvol is om nader te bekijken.
Wat is Motorisch Remedial Teaching?
Motorisch Remedial Teaching, vaak afgekort tot MRT, is gericht op het observeren en doelgericht oefenen van motorische vaardigheden bij kinderen die moeite ervaren met bepaalde bewegingen of motorische taken. De oefeningen worden afgestemd op de leeftijd, het motorische niveau en de hulpvraag. Daarbij kan aansluiting worden gezocht bij activiteiten op school, sport en vaardigheden die thuis of in het dagelijks leven nodig zijn.
MRT kan bijvoorbeeld worden ingezet om in kleine stappen te oefenen met balans, kruislings bewegen, balvaardigheid of een specifieke handeling. Het is geen medische behandeling voor leerstoornissen. Het doel is concreet en praktisch: een kind helpen om een motorische taak te begrijpen, te oefenen en met meer vertrouwen of minder inspanning uit te voeren.
De ervaring van Alex met onderwijs en motoriek
Alex werkte jarenlang in het basisonderwijs voordat hij zich verder ontwikkelde binnen de fysiotherapie en osteopathie. In die periode hield hij zich al bezig met de motorische ontwikkeling van kinderen en Motorisch Remedial Teaching. Die ervaring neemt hij nu mee binnen Osteopathie Septem.
Bij kinderen kan daardoor, wanneer dat bij de hulpvraag past, niet alleen worden gekeken naar lichamelijke bevindingen, maar ook naar hoe een kind beweegt, motorische opdrachten uitvoert en vaardigheden ontwikkelt. Alex past MRT nu binnen de praktijk toe als een gerichte motorische aanpak relevant is. De combinatie van onderwijs en praktijkervaring helpt vooral om opdrachten begrijpelijk te maken, goed aan te sluiten bij het kind en te zien wat een vaardigheid in de klas, tijdens sport of thuis vraagt.
Hoe ziet een motorische observatie eruit?
Afhankelijk van leeftijd en hulpvraag kan een kind worden gevraagd om te lopen, springen, hinkelen, balanceren, kruislings te bewegen of een bal te gooien en vangen. Ook handvaardigheid, motorische planning en de uitvoering van een specifieke opdracht kunnen worden bekeken. Het gaat niet om presteren voor een cijfer, maar om zorgvuldig observeren hoe een beweging tot stand komt en waar een kind baat bij kan hebben.
Als reflexreacties worden onderzocht, vormen die één onderdeel van deze bredere motorische observatie. Ze zijn geen doorslaggevende test. De bevindingen worden naast de hulpvraag, leeftijd, ontwikkeling en andere motorische vaardigheden gelegd. Zo blijft de aandacht bij het functioneren van het kind in plaats van bij een los testresultaat.
Motoriek, leren en gedrag
Motorische vaardigheden kunnen invloed hebben op hoe gemakkelijk bepaalde schoolse activiteiten verlopen. Een kind dat veel bewuste aandacht nodig heeft voor houding, schrijven of de uitvoering van een motorische taak, heeft op dat moment minder aandacht beschikbaar voor andere onderdelen van die taak. Dat kan een reden zijn om de motorische kant zorgvuldig te observeren en waar passend te oefenen.
Daaruit volgt niet dat motorische oefeningen dyslexie, ADHD, concentratieproblemen of andere leer- en ontwikkelingsproblemen behandelen. Zulke problemen hebben vaak meerdere factoren en vragen waar nodig om beoordeling door de daarvoor aangewezen professionals. We maken daarom onderscheid tussen wat we waarnemen, een mogelijke samenhang, een werkhypothese en wat wetenschappelijk als oorzaak is aangetoond.
Osteopathie en MRT zijn verschillende werkwijzen
Osteopathisch onderzoek richt zich op de lichamelijke hulpvraag en relevante bewegingsbevindingen. MRT richt zich specifieker op motorische vaardigheden, oefenen en motorisch leren. Het zijn verschillende werkwijzen die binnen Osteopathie Septem kunnen worden gecombineerd wanneer dat inhoudelijk relevant is. Osteopathische behandeling wordt daarbij niet gepresenteerd als een manier om reflexen te integreren.
Bij een lichamelijke klacht kan osteopathisch onderzoek centraal staan. Wanneer vooral een concrete motorische vaardigheid aandacht vraagt, kan MRT beter aansluiten. Soms vullen beide perspectieven elkaar aan. We leggen steeds uit welk doel een observatie of oefening heeft en wat er wel en niet uit de uitkomst kan worden geconcludeerd.
Wanneer is andere expertise nodig?
Bij vragen over ontwikkeling, gedrag of leren kunnen andere professionals belangrijk zijn, zoals de huisarts, jeugdarts, kinderfysiotherapeut, ergotherapeut, logopedist, school of intern begeleider, orthopedagoog of kinderarts. Niet iedere discipline hoeft bij ieder kind betrokken te zijn. De hulpvraag en wat er al bekend is, bepalen welke stap passend is.
Wanneer een andere expertise beter past bij de hulpvraag, bespreken we dit met ouders en adviseren we waar nodig aanvullende beoordeling. Daarmee voorkomen we dat een motorische observatie meer betekenis krijgt dan zij kan dragen en houden we de zorg rondom het kind zorgvuldig en overzichtelijk.
Wat kun je verwachten bij Osteopathie Septem?
We beginnen met de hulpvraag van het kind en de ouders. Daarna volgt lichamelijke en, waar relevant, motorische observatie. MRT kan worden ingezet wanneer gericht oefenen van motorische vaardigheden past bij het doel. Je krijgt duidelijke uitleg over de bevindingen, de grenzen van wat daaruit kan worden geconcludeerd en eventuele samenwerking of verwijzing. Dit aanbod is beschikbaar op onze locaties in Sint-Oedenrode en Schijndel.
Meer weten over de behandeling?
Lees hoe Osteopathie Septem deze doelgroep of hulpvraag benadert.
